Een praktisch Focus-project voor kinderen en hun begeleiders
zoals Leerkrachten, Remedial Teachers en Intern Begeleiders

Stichting KinderFocussen

Voorwoord

Het project “FOCUSSEN OP SCHOOL - Luisteren naar je binnenkant kan je school veranderen” is een project, gebaseerd op het Focussen. Deze doorgaans snel te leren methode is ontwikkeld door de psycholoog en filosoof Eugene T. Gendlin, PH.D, collega van Carl Rogers.

Focussen begint met een ervaring die iedereen kent: iets voelen in je lijf dat te maken heeft met wat er in je leven speelt. We zijn ‘witheet van woede’, of ‘trappelen van ongeduld’. Elke situatie, elke gebeurtenis in ons dagelijks leven laat sporen in ons na. Vaak besteden we aan deze lijfelijk merkbare gevoelens weinig aandacht. We negeren ze, duwen ze weg, of bagatelliseren ze. Het vraagt moed ernaar te luisteren. Toch voert ons dat naar een innerlijk weten. Het leidt naar een groter emotioneel bewustzijn. Bij het focussen wordt de aandacht gericht op dat wat van binnen lijfelijk voelbaar is. Dit focussen, blijkt zowel kinderen als volwassenen de weg te wijzen naar hetgeen dieper zit dan gedachten, emoties, herinneringen, opvattingen en gevoelens. Zij kunnen daardoor beter ontdekken wie ze zelf zijn, en krijgen een scherper inzicht in eigen gevoelens en emoties. Daardoor ontstaat ook meer respect voor emoties van anderen. Daardoor gaat men zorgvuldiger met elkaar om. Dat wordt zichtbaar in gedragsverandering. Heel concrete ervaringen dienen als uitgangspunt, bijvoorbeeld:

Een kleuter huilt bij het vertrek van moeder.
Een leerling komt stampend van boosheid de klas binnen.
“Die spellingsregels zijn te moeilijk voor mij; ik leer het nooit!”
Een leerling maakt zich voortdurend zorgen over zijn zusje.
Een leerling is blij met een goede Cito-score.
Een leerling is verdrietig door het overlijden van zijn opa.
“Ik wil niet meer naar school.”
“Misschien pesten ze me morgen wéér.”

Emoties kunnen in de weg zitten en zijn ook vaak oorzaak van storend gedrag. Daardoor kunnen er ruzies ontstaan op de speelplaats. Wanneer kinderen boos, bang of verdrietig zijn, is het vaak moeilijker voor ze om helder te denken en goed op te letten in de les.

Hoe gaan wij en de kinderen met emoties om? Hoe begeleiden wij de kinderen bij heftige emoties? Van de onderwijsgevenden wordt niet alleen verwacht dat zij zorgvuldig omgaan met de emoties van kinderen, maar ook dat zij aan de kinderen leren hoe zij goed kunnen omgaan met emoties van zichzelf en van anderen. Vaak is er behoefte aan een goed en functioneel project.
Het project: “FOCUSSEN OP SCHOOL Luisteren naar je binnenkant kan je school veranderen” voorziet in die behoefte. Het is een praktisch project op locatie, waarbij het ‘leren door doen’, door zowel de leerkracht als door de kinderen, centraal staat.

FOCUSSEN OP SCHOOL heeft positieve gedragsverandering tot gevolg. Leerlingen en leerkrachten op school ervaren dat het hen ‘raakt’. Door een scherper inzicht in eigen emoties en gevoelens wordt de benadering van de ander zorgvuldiger. Dat is wat wij ook gemerkt hebben aan de houding van leerkrachten en kinderen die dit Focusproject hebben doorlopen: ze voelen zich beter. Hun zelfvertrouwen neemt toe evenals hun emotioneel welzijn. Men luistert met meer begrip naar elkaar. Zo wordt de school een nog hechtere en sociale gemeenschap. Dat wensen wij ook u en uw team van harte toe!

Luisteren naar je binnenkant kan je school veranderen

Introductie op het Focus-project

Doelstelling: Kinderen en hun begeleiders gaan anders om met zowel de eigen emoties als met die van anderen

Kinderen en hun begeleiders die focussen

Leren dat zij zelf de baas zijn over hun emoties en concentreren zich beter op de taken waar ze mee bezig zijn.
Leren hun problemen te hanteren in plaats van ze te ontkennen of erdoor overspoeld te raken.
Leren om meer naar andere kinderen te luisteren en zich in de ander in te leven. Het vergroot hun sociale competentie.
Maken op een diep innerlijk niveau verbinding met zichzelf en leren hun gevoelens op een acceptabele manier uit te drukken.
Luisteren naar wat er bij hen van binnen speelt. Door deze gerichte, respectvolle aandacht krijgen zij vat op hun soms moeilijke, boze, angstige of agressieve emoties. Daardoor gaan zij zich milder uiten.
Geven gerichte aandacht aan hun vragen en problemen, waardoor gedragsverandering zichtbaar wordt. Zij leren verantwoordelijkheid te nemen.
Leren vertrouwen te hebben in hun eigen capaciteiten en leren na te gaan wat voor hen juist en eerlijk is. Het vergroot hun emotioneel welbevinden.
Vinden zélf oplossingen voor hun problemen en ontwikkelen daardoor het zelfsturend vermogen.
Vinden dat fijn. Ze worden zelfstandiger door het ervaren van eigen competentie.

Inhoud, werkwijze en organisatie

A. Voorbereiding
Er zijn, voorafgaand aan het werken met de kinderen, voor de deelnemende personeelsleden drie trainingsbijeenkomsten van twee uur:

Een vóór de start van het project
Een tijdens de loop van het project
Een ter afsluiting van het project.

B. Het Focusproject met de kinderen
Het project met de kinderen omvat 10 bijeenkomsten - één bijeenkomst per week - bij voorkeur in aaneengesloten weken.
De Schoolfocustrainer werkt samen met de kinderen en de leerkracht in de groep/klas.
In de groep/klas wordt er klassikaal gewerkt. Hierbij is differentiatie vanzelfsprekend. Iedere bijeenkomst duurt maximaal een uur. Ná iedere bijeenkomst met de kinderen is er een 30 minuten durend nagesprek.

Voor educatieve doeleinden in besloten kring zouden wij graag opnames willen maken. Wij raden u aan, vooraf in uw schoolgids na te zien wat er met de ouders/verzorgers is afgesproken omtrent video-opnames maken in de groep en deelname aan projecten. Het verdient aanbeveling de start en duur van dit project te vermelden in de schoolkrant. Desgewenst kan een informatie-avond worden verzorgd door de Schoolfocusbegeleider. Ook kan er een informatiebrief - zie bijlage - aan de ouders/verzorgers worden overhandigd.

C. Houding en vaardigheden
Er zal aandacht worden gegeven aan het leren toegang krijgen tot lijfelijk opgeslagen gegevens die de weg wijzen naar een individueel innerlijk weten. Een belangrijk begrip daarbij is de lijfelijke ‘felt sense’. Dit is het lijfelijk opgeslagen en ervaren gevoel van het geheel van een probleem of onderwerp. Het is altijd groter en meer dan een emotie en wijst de weg naar een innerlijk weten. Van daaruit ontwikkelt zich het focusproces verder. De verkregen informatie over beleving en ervaring wordt individueel spontaan gesymboliseerd met potlood: kleur en vorm (‘mooi’ tekenen is hier niet van belang). Dat werkt bevrijdend en geeft inzicht. Het leidt naar volgende stappen en verdere verandering en ontwikkeling.

De kinderen leren ook van elkaar. Tijdens klassikale nabesprekingen worden zij uitgenodigd hun ervaring weer te geven. Van belang is de houding: het ‘elkaar respectvol nabij zijn’. Het ‘spiegelen’ neemt daarbij een grote plaats in: het neutraal, waardevrij weergeven wat de ander aangegeven heeft en hoe dat gezegd is.

Volwassenen en kinderen kunnen het Focussen doorgaans gemakkelijk leren.
Sommige mensen hebben deze vorm van aandacht, dit naar binnen luisteren, van nature. De meesten van ons moeten zich dit -opnieuw- eigen maken. Kinderen hebben deze vaardigheid vaak nog paraat maar hebben niet geleerd die in de schoolsituatie toe te passen. De ervaring leert dat zij het, ook in school, snel kunnen toepassen en daar veel baat bij hebben.

Hulpmiddelen

Videoapparatuur, projectiescherm, beamer, statief.
Papier in diverse maten, teken- en verschillend kleurmateriaal.
Naambordjes voor alle deelnemers.

Evaluatie

Tijdens de duur van het Focusproject is er voldoende ruimte om in te spelen op dagelijkse ervaringen, vragen en opmerkingen.

Bij de afsluiting van het Focusproject zullen er vragenlijsten worden overhandigd aan de kinderen en aan het personeel. Deze vragenlijsten worden direct ingevuld.

Na adequate deelname aan het Focusproject en na getoonde bekwaamheid kan er aan de leerkracht(en) een bewijs van deelname worden uitgereikt.

Na een periode van drie maanden zal er een extra evaluatie-bijeenkomst van een uur zijn. Vragen en wensen, opgekomen n.a.v. de ervaringen met het project, kunnen dan worden besproken.

Kosten voor één groep/klas

Omschrijving	Uren	Kosten
Instructie	6	€ 360,-
Begeleiding in de klas	10	€ 600,-
Nabesprekingen (10 x 30 min.) Evaluatie (1 x 60 min.)	5 1	€ 300,-
Totaal	22	€ 1260,-

Kosten voor twee groepen/twee klassen:

Omschrijving	Uren	Kosten
Instructie	6	€ 360,-
Begeleiding in twee klassen	20	€ 1200,-
Nabesprekingen in duo’s (10 x 30 min.) Evaluatie (1 x 60 min.)	5 1	€ 300,-
Totaal	32	€ 1860,-

Informatie en inschrijving

Harriët Teeuw, secretariaat Stichting KinderFocussen
of 0561-689190

Stichting KinderFocussen

Websites

www.focusing.org	Websites van The Focusing Institute New York
www.focusing.org/chfc	Website Children Focusing Corner
www.focussen.info	Website voor Focusnetwerk Nederland/België

Literatuur

- Eugene T. Gendlin*, Ph.D., Focusing, 1978, Bantam book nr. 23125
Nederlandse vertaling: Focussen, gevoel en je lijf, De Toorts, Haarlem, 1989.
- Eugene T. Gendlin, Ph.D., Focusing-oriented psychotherapy, a Manual of the Experiential Method, The Guilford Press, 1996
- Eric Verliefde en Marta Stapert, De Kunst van het luisteren, Communiceren met kinderen op school en thuis. Acco Leuven, 2003.
- Ann Weiser Cornell, The Power of Focusing, New Harbinger; 1996. Nederlandse vertaling: De Kracht van Focussen, De Toorts, Haarlem, 2001.

* Het Focussen is ontwikkeld door Eugene T. Gendlin, Amerikaans hoogleraar in de psychologie en filosofie. Focussen is destijds als methode ontwikkeld vanuit de (Rogeriaanse) psychotherapie en wordt tegenwoordig ook met succes toegepast op allerlei andere gebieden, zoals gezondheidszorg, onderwijs, management, pastoraal-, sociaal- en kunstzinnig werk.

Terug naar de vorige pagina